جلسه دوم

سیر مکتب لایپزیگ

از دیگر "مكتب هایی " كه در آلمان رویكرد"علمی " برای بررسی و آموزش ترجمه اتخاذ كرده اند مكتب لایپزیگ است كه در اواسط دهه ی شصت آغاز شد ودر شكل گیری یكی از دو مكتب مهم نظریه ی ترجمه كه امروزه «در اروپا نفوذ دارند» نقش مهمی ایفا كرده است(نك. اسنل هورنبی،:1995/ 1988) . ویژ گی مكتب لایپزیگ رویكرد زبانی و علمی به ترجمه بود . كارهای اولیه ی اتو كاده ،همچون تصادف وقانونمندی در ترجمه (1968)، متنی كه ممكن است شایسته ی بازنگری باشد ، با رویكردهای جاری بسیار متفاوت است. كاده انواع ادبی را در مقیاسی وسیعتر (نه الزاما نوع ، بلكه مقولات عام) در نظر می گرفت  كه برحسب صورت و محتوا با هم یكپارچه می شوند و احتمالا بیشتر در چارچوب مفهومی مبتنی بر نقد نو از وحدت در متن اصلی(primary). اما علاقه ی اصلی كاده در آن زمان بیشتر متمركز بر واحد یا سطح واژه بود ، كه در آن چهار نوع تطابق پیشنهاد می شد: یك به یك ؛ یك به چند ؛ یك به بخشی از یك ؛ و یك به هیچ.  بعد از تقسیم متن به چند چارچوب  یا واحد ، مترجم می بایست از طیف متنوعی از معادلها یا انتخاب ها " معادل بهینه" را برگزیند. ساختن واحدها سپس پیش می رود و به یك كل یكپارچه می رسد. به نظر میرسد كه این رویكرد ، بی شباهت به رویكردی كه پاند پیشنهاد می كرده نیست.

به موازات گسترش زبانشناسی "نوین" در سطح بین المللی ، مكتب لایپزیگ توسعه یافت و رویكرد آن از تمركز بر ترجمه ی واژه به واژه به مدل گشتاری متمایل شد.  در مقاله ی «ثابت و كاربرد شناسی» كه در 1973 منتشر شد ، آلبرشت نوبرت به «مسئله ی مركزی» علم ترجمه می پردازد. او برای ترجمه به «ثابت» تطبیق قائل می شود كه مبتنی بر اصل است و نوع متن نامیده می شود. نوبرت می نویسد كدهای حاكم بر به كار گیری زبان نشان میدهند  كه در هر موقعیت ارتباطی  می توان نوع متنی ویژه ای را انتظار داشت و این نوع متنی یك ثابت زبان مبدا است( نوبرت،16:1973). او اضافه می كند كه ثابت نوع متن ، كه شاخص هایش را كاربرد شناسی و معنی شناسی معین می كنند ، همچنین برای گونه های محصول خاص جا می گذارد ، و به این ترتیب مسئله ترجمه  مسئله ی مقایسه ی بهینه می شود( نوبرت ،19:1973). این به دستور گشتاری شباهت دارد ، و هنگامی كه درباره ی چگونگی امكان پذیر بودن ترجمه سوال می شود ، نوبرت پاسخ می دهد كه دقیقا به علت وحدت ژرف ساختی زبانها و اینكه فرایند تغییر روساخت در قطعات دستوری- واژگانی و عملكرد كاربردشناختی  آن از ژرف ساخت واحدی بیرون می آیند چنین كاری ممكن است (نوبرت 20:1973). چرخش به سوی زبانشناسی نوین سبب شد كه نوبرت به شیوه ای در ترجمه دست یابد كه به «مدل سر-ته» شهرت یافته است. نوبرت در مقاله ی « نسبیت ترجمه ای» می نویسد كه واحد اصلی ترجمه كل متن است كه شخص با برگردان آن  به عقب به قضییه ی اصلی می رسد  كه خود سپس به واحد های معنایی كوچكتر ، منفرد و قابل انتقال تقسیم می شود (نوبرت 101:1968؛ نك به نوبرت ، 135:1985).

مكتب دیگری كه هم با مكتب ساربروكن و هم با مكتب لایپزیگ كاملا مرتبط است مكتبی است كه می توان آن را رویكرد ریس-ورمیر نامید كه با مفهوم مبهم نوع متن در مكتب كاده نیز مخالف است. كاتارینا ریس در كتابش امكانات و محدودیت های نقد ترجمه  بر آن است  كه این نوع رویكرد خطی بیش از آنكه به ایجاد « نوع شناسی متنی معتبری برای فرایند ترجمه » منتهی  شود مانعی است بر سر راه آن ( ریس، 28:1971). اثر ریس بیشتر بر شاخه ی كاربرد شناسی زبان شناسی تكیه دارد و انواعی كه پیش می نهد مبتنی بر نقش  زبان در متن است.  ریس با استفاده از كتاب كارل بوهلر ، نظریه ی زبان(1965) ، زبان مورد نظر را به نقشهای آن یعنی عرضه كننده ، بیان كننده و خطابی تقسیم میكند.  او سپس متنها را به تر تیب  به محتوامدار ، صورت مدار و مخاطب مدار تقسیم می كند.

اوج كار ریس كتاب مشتركی است با عنوان شالوده ی نظریه ی ترجمه ی جهانی كه با همكاری هانس ورمیر در 1984 نوشته  ودر آن می گوید ترجمه باید تحت حاكمیت نقش مسلط یا ، به اصطلاح امروزی ، اسكوپوس اصلی  ( در یونانی به معنای هدف ، قصد ، كاركرد) باشد( ریس و ورمیر ،96:1984). ریس تاكیدی بر ترجمه ی كامل ندارد، اما بر آن است كه مترجمان باید  در جهت دستیابی به راه حل بهینه ، در چارچوب شرایط موجود بكوشند و نظرش این است  كه متن مقصد باید منسجم باشد و این انسجام مبتنی بر برداشت مترجم از " اسكوپوس" متن اصلی است. برای حاصل شدن این مقصود ، بین متن مبدا ومتن  مقصد نیز باید انسجام باشد ، چیزیكه ریس آنرا انسجام بین متنی می خواند. مفهومی سنتی از وفاداری كه تحلیل بر  مبنای آن صورت می گیرد سرانجام حضور می یابد ؛ متن حاصل، چنانچه با اسكوپوس اصل بخواند ، ترجمه ای است وفادار و خوب . بیشتر كار ریس در اینجا پروراندن  معیارهایی برای ارزشیابی است  تا به كمك آنها بتواند درباره ی كیفیت متن ترجمه داوری كند و كمتر به پروراندن نظریه توجه دارد.